
Tasavvur qiling: kompaniya domenni uzaytirishni unutib qo‘ydi, sayt ochilmay qoldi, korporativ elektron pochta ishlamayapti, odatiy manzil esa endi mavjud emas. Domen butunlay yo‘qotilgandek tuyuladi. Biroq ko‘p hollarda uning egasi vaziyatni to‘g‘rilash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Buning uchun Redemption Period - o‘chirilgan domenni tiklash davri mavjud. Bu domen nomining hayotiy siklidagi maxsus bosqich bo‘lib, uning davomida avvalgi egasi domen boshqa foydalanuvchilar tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilishi mumkin bo‘lishidan oldin uni qayta tiklashi mumkin.
Keling, Redemption Period qanday ishlashini, domenni tiklash uchun qancha vaqt berilishini, qanday xarajatlar yuzaga kelishi mumkinligini va domen ushbu holatga o‘tgan bo‘lsa, nima qilish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Redemption Period nima?
Redemption Period yoki Redemption Grace Period (RGP) - o‘chirilgan domenni u xizmat ko‘rsatgan registrator orqali qayta tiklash mumkin bo‘lgan davr.
Ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugashi bilan domen o‘chirilishi o‘rtasidagi farqni tushunish muhim. Domenni ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugaganda, uning nomi darhol bo‘shab qolmaydi. Dastlab registrator va domen zonasining qoidalarida belgilangan qo‘shimcha davrlar amal qilishi mumkin.
Ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugaganidan keyin domen reyestrdan o‘chirilsa, masalan, .com kabi keng tarqalgan xalqaro domen zonalarida Redemption Period holatiga o‘tishi mumkin. Bu bosqichda domen haqidagi yozuv reyestrda saqlanib qoladi, biroq domenning o‘zi odatda ishlamaydi.
Domen egasi uchun bu quyidagilarni anglatadi:
- domenni hali ham qayta tiklashga urinish mumkin;
- bu davrda domenni boshqa shaxs nomiga ro‘yxatdan o‘tkazib bo‘lmaydi;
- tiklash uchun qo‘shimcha to‘lov talab qilinishi mumkin;
- belgilangan muddat tugashidan oldin harakat qilish kerak.
Ko‘plab umumiy domen zonalarida Redemption Period 30 kalendar kun davom etadi. Biroq milliy domenlar va ayrim maxsus domen zonalarining qoidalari farq qilishi mumkin. Shu sababli muayyan domen uchun amal qiladigan shartlarni tekshirish lozim.
Domen ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugaganidan keyin qanday bosqichlardan o‘tadi?
Domenni tiklash nima uchun ba’zan qimmatga tushishini tushunish uchun uning hayotiy siklini ko‘rib chiqish kerak.
1. Ro‘yxatdan o‘tkazish muddatining tugashi
Domenni ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugaydi, ammo domen darhol o‘chirilishi shart emas. Domen zonasi va registrator qoidalariga qarab, uni odatiy tartibda uzaytirish uchun qo‘shimcha vaqt berilishi mumkin.
Bu vaqtda sayt va elektron pochta ishlashda davom etishi, uzilishlar bilan ishlashi yoki butunlay to‘xtashi mumkin. Bular xizmat ko‘rsatuvchi provayderning sozlamalari va siyosatiga bog‘liq.
2. Grace Period - imtiyozli uzaytirish davri
Ayrim domen zonalarida ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugaganidan keyin domenni odatiy narxda yoki registrator belgilagan narxda uzaytirish mumkin bo‘lgan davr mavjud.
Ushbu bosqichning davomiyligi turlicha bo‘ladi. Registrator muddati o‘tgan domenlarni qayta ishlash uchun o‘z tartib-qoidalarini ham qo‘llashi mumkin. Shu sababli barcha domen zonalari uchun yagona muddat mavjud deb hisoblash noto‘g‘ri.
3. Redemption Period - tiklash davri
Agar domen registrator tomonidan o‘chirilgan bo‘lsa, u Redemption Period holatiga o‘tishi mumkin. Keng tarqalgan umumiy domen zonalarida ushbu bosqich odatda 30 kun davom etadi.
Bu davrda domen, odatda, DNS zonasidan chiqariladi. Natijada sayt va elektron pochta ishlamay qoladi. Shunga qaramay, avvalgi egasi o‘z registratori orqali domenni tiklashni so‘rashi mumkin.
Shaxsiy kabinet orqali oddiy uzaytirishning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin. Ba’zan alohida tiklash xizmatidan foydalanish talab qilinadi va buning uchun qo‘shimcha haq olinadi.
4. Pending Delete - yakuniy o‘chirishni kutish
Agar domen Redemption Period davomida tiklanmasa, u Pending Delete holatiga o‘tishi mumkin.
Ko‘plab .com, .net va boshqa keng tarqalgan umumiy domen zonalarida ushbu bosqich taxminan besh kun davom etadi. Bu bosqichda standart tartib orqali domenni tiklash odatda imkonsiz bo‘ladi.
5. Domenning bo‘shatilishi
Barcha belgilangan bosqichlar tugaganidan so‘ng domen reyestrdan o‘chiriladi va uni yangidan ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyati paydo bo‘lishi mumkin.
Shu vaqtdan boshlab domenni istalgan kishi ro‘yxatdan o‘tkazishi mumkin. Agar domen nomi qisqa, taniqli yoki mashhur brend bilan bog‘liq bo‘lsa, raqobatchilar va domen investorlari uni bo‘shashi bilanoq egallashga urinishi mumkin.
Muhim: yuqorida tavsiflangan ketma-ketlik ayrim umumiy domen zonalari uchun xos, ammo barcha domenlarga birdek tatbiq etilmaydi. Aniq muddatlar va holatlarni tegishli reyestr qoidalari asosida tekshirish kerak.
Redemption Period davomida domenni qaytarish mumkinmi?
Ha, ko‘p hollarda buning imkoni bor. Bundan tashqari, ICANNning tegishli qoidalari tatbiq etiladigan domenlar uchun belgilangan tiklash davri davomida domenni qayta tiklash imkoniyati nazarda tutilgan.
Biroq bir nechta shart mavjud.
Birinchisi - amaldagi registratorga murojaat qilish kerak. Domenni tiklash odatda u o‘chirilgan paytda xizmat ko‘rsatgan kompaniya orqali amalga oshiriladi. Xuddi shu domen nomini boshqa registratorda yangidan ro‘yxatdan o‘tkazish orqali uni qaytarib bo‘lmaydi.
Ikkinchisi - domenga bo‘lgan huquqni tasdiqlash talab qilinishi mumkin. Registrator domen egasini tekshirish va tiklash jarayonini amalga oshirish uchun zarur ma’lumotlarni so‘rashi mumkin.
Uchinchisi - domenni tiklash uchun haq to‘lash kerak. Registrator va domen zonasiga qarab, tiklash narxi odatiy uzaytirish narxidan ancha yuqori bo‘lishi mumkin.
To‘rtinchisi - belgilangan muddatga rioya qilish lozim. Redemption Period tugaganidan keyin domen Pending Delete holatiga o‘tishi, so‘ngra boshqa foydalanuvchilar uchun ro‘yxatdan o‘tkazishga ochilishi mumkin.
Shuning uchun Redemption Period holatini aniqlagan zahoti oxirgi kunni kutmasdan, registratorning qo‘llab-quvvatlash xizmatiga murojaat qilish tavsiya etiladi.
Domenni tiklash qancha turadi?
Narx domen zonasiga, registrator tariflariga va reyestr qoidalariga bog‘liq.
Domenni odatiy uzaytirishda egasi ro‘yxatdan o‘tkazishni tanlangan muddatga uzaytirish uchun haq to‘laydi. O‘chirilgan domenni tiklashda esa tiklash amaliyoti uchun alohida komissiya va ro‘yxatdan o‘tkazish muddatini uzaytirish to‘lovi qo‘shilishi mumkin.
Masalan, domenni odatiy uzaytirish 100 000 so‘m turadigan bo‘lsa, uni tiklash ancha qimmatga tushishi mumkin. Bu faqat shartli misol, amaldagi tarif emas. Aniq narxni registratordan bilib olish kerak.
To‘lovni amalga oshirishdan oldin quyidagilarni aniqlashtirish tavsiya etiladi:
- aynan sizning domen zonangizni tiklash qancha turadi;
- ko‘rsatilgan narx keyingi davr uchun uzaytirishni ham o‘z ichiga oladimi;
- tiklash va uzaytirish uchun alohida to‘lov qilish kerakmi;
- so‘rovni ko‘rib chiqish qancha vaqt oladi;
- qanday hujjatlar yoki tasdiqlar talab qilinadi.
Biznes uchun nafaqat domenni tiklash xarajatlarini, balki sayt va korporativ elektron pochtaning ishlamay qolishi sababli yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan zararlarni ham hisobga olish muhim.
Domen Redemption Period holatiga o‘tgan bo‘lsa, nima qilish kerak?
Agar domeningiz ushbu holatga o‘tganini aniqlasangiz, quyidagi amallarni ketma-ket bajaring.
1-qadam. Domen holatini tekshiring.
Domenning joriy holatini tekshirish xizmati orqali aniqlang yoki registratoringizga murojaat qiling. Xalqaro domenlar uchun ICANN Lookup rasmiy xizmatidan foydalanishingiz mumkin.
2-qadam. Registrator bilan bog‘laning.
Domen nomini ayting va uni tiklash mumkinligini aniqlashtiring. Qanday amallarni bajarish kerakligi va davr tugashiga qancha vaqt qolganini so‘rang.
3-qadam. To‘liq narxni so‘rang.
Agar tiklash va uzaytirish alohida to‘lansa, har bir xizmat narxini alohida ko‘rsatishlarini so‘rang.
4-qadam. Xizmat haqini to‘lang va so‘rovni tasdiqlang.
Registrator ko‘rsatmalariga amal qiling. To‘lovni amalga oshirish va kerakli hujjatlarni yuborishni oxirgi kungacha kechiktirmang.
5-qadam. Sayt va elektron pochtaning ishlashini tekshiring.
Domen tiklanganidan keyin uning to‘g‘ri DNS-serverlardan foydalanayotganini, sayt ochilishini va korporativ elektron pochta xabarlarni qabul qilish hamda yuborish imkoniyatiga ega ekanini tekshiring. Agar DNS yozuvlari o‘zgargan yoki o‘chirilgan bo‘lsa, ularni qayta sozlash talab qilinishi mumkin.
Redemption Period tugagan bo‘lsa, nima qilish kerak?
Agar domen Pending Delete holatiga o‘tgan bo‘lsa, odatiy tiklash tartibi orqali uni qaytarish, odatda, imkonsiz bo‘ladi. Bunday vaziyatda domenning keyingi holatini kuzatish va registratordan istisno tariqasidagi tiklash imkoniyatlari mavjudligini aniqlash kerak.
Agar domen allaqachon bo‘shatilgan bo‘lsa, uni qaytadan ro‘yxatdan o‘tkazishga urinib ko‘rish mumkin. Biroq uning yetarlicha uzoq vaqt bo‘sh turishiga kafolat yo‘q: domenni boshqa shaxs sizdan oldin ro‘yxatdan o‘tkazishi mumkin.
Agar domen kompaniya uchun katta qiymatga ega bo‘lsa, bo‘shatiladigan domenlarni kuzatish va ularni avtomatik ro‘yxatdan o‘tkazish xizmatlarini oldindan o‘rganish mumkin. Lekin bunday xizmatlar ham muvaffaqiyatni kafolatlamaydi.
Ayrim hollarda, domen katta tijoriy qiymatga ega bo‘lsa, uning yangi egasi bilan sotib olish bo‘yicha muzokara olib borish mumkin. Bunda eski ro‘yxatdan o‘tkazishni tiklash emas, balki domenni boshqa egasidan sotib olish nazarda tutiladi.
Domenni yo‘qotib qo‘ymaslik uchun nima qilish kerak?
Domenni o‘chirilganidan keyin tiklash - zaxira imkoniyati, ammo domenlarni boshqarishning ishonchli strategiyasi emas. Ro‘yxatdan o‘tkazish muddatlarini oldindan nazorat qilish ancha oson.
Quyidagi qoidalarga amal qilish tavsiya etiladi:
- Avtomatik uzaytirishni yoqing. Funksiya haqiqatan ham faol ekanini va to‘lov ma’lumotlari dolzarbligini tekshiring.
- Domenning amal qilish muddatini kuzatib boring. Masalan, ro‘yxatdan o‘tkazish muddati tugashidan bir oy va bir hafta oldin eslatmalar o‘rnating.
- Aloqa ma’lumotlarini yangilab turing. Registrator yuboradigan bildirishnomalar amalda foydalaniladigan elektron pochta manziliga kelishi kerak.
- To‘lovlarni nazorat qiling. Hisobdagi mablag‘ni, bank kartasining amal qilish muddatini va avtomatik to‘lovlar natijalarini tekshiring.
- Kirish ma’lumotlarini xavfsiz joyda saqlang. Bu zarur bo‘lganda shaxsiy kabinetga tez kirish va domenni uzaytirish imkonini beradi.
- Domenlar auditini muntazam o‘tkazing. Agar kompaniya bir nechta domendan foydalansa, faqat asosiy saytni emas, barcha domenlarning amal qilish muddatini tekshiring.
Biznes uchun domenni uzaytirish muddatining faqat bitta xodim yoki loyiha bilan ishlashni to‘xtatgan dasturchiga bog‘liq bo‘lib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik ayniqsa muhim.
Xulosa
Redemption Period - domenning hayotiy siklidagi muhim bosqich bo‘lib, u domen nomini butunlay bo‘shatilishidan oldin tiklash imkonini beradi. Ko‘plab keng tarqalgan umumiy domen zonalarida ushbu davr 30 kun davom etadi, biroq aniq muddatlar va shartlar domen zonasi hamda reyestr qoidalariga bog‘liq.
Agar domen Redemption Period holatiga o‘tgan bo‘lsa, vahimaga tushish shart emas: ko‘p hollarda uni amaldagi registrator orqali qaytarish mumkin. Eng muhimi - domen holatini tezda tekshirish, tiklash narxini aniqlash va belgilangan muddat tugashidan oldin zarur amallarni bajarish.
Biroq vaziyatni bu bosqichgacha olib bormaslik yaxshiroq. Avtomatik uzaytirish, to‘lovlarni o‘z vaqtida amalga oshirish va domen portfelini muntazam tekshirish qo‘shimcha xarajatlarning oldini olishga hamda sayt, elektron pochta va biznesni rivojlantirish uchun yillar davomida foydalanilgan manzilni yo‘qotish xavfini kamaytirishga yordam beradi.