DNS (Domain Name System) - bu internetning “telefon kitobi”.
Brauzerda example.uz deb yozganingizda, brauzer domen nomini tushunmaydi - unga IP-manzil kerak bo‘ladi, masalan 91.198.36.10.
DNS tizimi domen nomlarini IP-manzillarga va aksincha o‘giradi.
Har bir domen uchun DNS yozuvlari mavjud bo‘ladi - ular DNS serverlarda (name-serverlar) saqlanadi.
Har bir yozuv o‘ziga xos vazifani bajaradi.
Asosiy DNS yozuvlari turlari va ularning vazifalari
1. A yozuvi (Address Record)
Domen qaysi IPv4 manzilga yo‘naltirilishini ko‘rsatadi.
example.uz | IN | A | 91.198.36.10 |
Demak, kimdir example.uz manziliga kirsa, brauzer uni 91.198.36.10 serveriga yo‘naltiradi.
2. AAAA yozuvi
A yozuviga o‘xshaydi, lekin bu IPv6 (yangi internet manzillari formati) uchun.
example.uz. | IN | AAAA | 2a03:2880:f003:c07:face:b00c::2 |
3. MX yozuvi (Mail Exchange)
Domen uchun elektron pochta xabarlarini qaysi server qabul qilishini ko‘rsatadi.
example.uz. | IN | MX | 10 mail.example.uz. |
info@example.uz manziliga yuborilgan barcha xatlar mail.example.uz serveriga yetkaziladi.
10 - bu prioritet. Raqam qanchalik kichik bo‘lsa, serverning ustuvorligi shunchalik yuqori bo‘ladi.
4. CNAME yozuvi (Canonical Name)
Domen uchun “taxallus” (alias) yaratadi.
Bir domenni boshqa domen manziliga yo‘naltiradi, IP ko‘rsatmasdan.
IN | CNAME | example.uz |
Bu degani www.example.uz va example.uz bir xil manzilga yo‘naltiriladi.
Muhim: CNAME yozuvini boshqa yozuvlar bilan (masalan A yoki MX) birga ishlatib bo‘lmaydi.
5. TXT yozuvi (Text Record)
Matnli yozuv bo‘lib, turli maqsadlarda ishlatiladi.
Masalan, domenni tasdiqlash, pochta xavfsizligi (SPF, DKIM, DMARC) va boshqalar.
example.uz. | IN | TXT | "v=spf1 include:_spf.google.com ~all" |
Bu SPF yozuvi, ya’ni Google serverlaridan yuborilgan xatlargagina ruxsat berilgan, boshqalarga esa ehtiyot bilan (~all) qaraladi.
Qo‘shimcha yozuvlar
NS (Name Server) - domenni boshqaruvchi DNS serverlarini ko‘rsatadi.
example.uz. | IN | NS | ns1.example.uz. |
example.uz. | IN | NS | ns1.example.uz. |
SOA (Start of Authority) - zona haqida texnik ma’lumot (administrator, yangilanish vaqti va h.k.).
SRV (Service Record) - maxsus servislar (masalan, SIP yoki XMPP) uchun port va manzillarni ko‘rsatadi.
DNS yozuvlari - domen va elektron pochta tizimining asosi hisoblanadi.
Ular to‘g‘ri sozlanmasa, sayt ishlamaydi, xatlar yetib bormaydi, yoki subdomenlar ochilmaydi.
Shuning uchun DNS yozuvlarining vazifalarini tushunish har qanday administrator yoki sayt egasi uchun juda muhimdir.