.UZ domen zonasiga 30 yil: 2025 yildagi yakunlar, texnologiyalar va rivojlanish

Yubiley - texnologik o‘tish nuqtasi

2025 yil O‘zbekiston milliy interneti tarixiga strategik bosqich sifatida kirdi. .UZ domen zonasiga 30 yil to‘ldi - bu davr mobaynida u oddiy DNS-tuzilmadan global internet infratuzilmasiga integratsiyalashgan zamonaviy raqamli platformagacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tdi.

Yubiley jadal raqamli transformatsiya davriga to‘g‘ri keldi: blokcheyn yechimlarini joriy etish, sun’iy intellekt elementlaridan foydalanish, DNS xavfsizligi jarayonlarini avtomatlashtirish va infratuzilmani faol kengaytirish. Natijada 2025 yil faqat yakunlar chiqarilgan yil emas, balki .UZ domen zonasini rivojlantirishning yangi modeliga start bo‘ldi.

Milliy domen evolyutsiyasining uch o‘n yilligi

.UZ domeni 1995 yilda delegatsiya qilingan bo‘lib, shundan buyon O‘zbekiston Respublikasining raqamli suverenitetida muhim o‘rin egallab kelmoqda. Dastlabki bosqichda asosiy vazifa DNS tizimining barqaror ishlashini ta’minlashdan iborat edi. Keyinchalik ro‘yxatdan o‘tkazish ekotizimi shakllandi, xalqaro axborot xavfsizligi standartlari joriy etildi va global internet hamjamiyati bilan hamkorlik kengaydi.

2025 yilga kelib .UZ domen zonasi texnik resursdan ishonchlilik, shaffoflik, barqarorlik va innovatsion rivojlanishga yo‘naltirilgan to‘laqonli raqamli ekotizimga aylandi.

Token.uz va domenlarni boshqarishda blokcheyn

Yilning muhim voqealaridan biri domen nomlarini boshqarishni taqsimlangan reyestr texnologiyalari bilan birlashtirgan Token.uz platformasining amaliy joriy etilishi bo‘ldi. Platforma dasturiy mahsulot sifatida rasmiy ro‘yxatdan o‘tkazilib, uning noyob arxitekturasi va innovatsion xususiyati tasdiqlandi.

Token.uz .UZ domen zonasining raqamli transformatsiyasi uchun poydevor bo‘lib, blokcheyn orqali ma’lumotlarning o‘zgarmasligi, operatsiyalarning shaffofligi va yuqori ishonch darajasini ta’minladi.

Domen auksionining yangi formati

Image removed.

2025 yilda domen auksioni modeli to‘liq yangilandi. Asosiy e’tibor shaffoflik, ishtirok etish qulayligi va jarayonlarni avtomatlashtirishga qaratildi. Barcha domen nomlari uch toifaga ajratildi:

  • ikki belgili domenlar
  • uch belgili domenlar
  • yuqori tijoriy qiymatga ega Premium-domenlar

Yangilangan auksion bo‘shab qolgan domenlarni avtomatik sotish, Premium-nomlarni realizatsiya qilish hamda blokcheyn va sun’iy intellektdan foydalanishni birlashtirgan ilk milliy mexanizmga aylandi. Bu ma’lumotlar himoyasini kuchaytirib, manipulyatsiyalarni istisno qildi va foydalanuvchilar ishonchini oshirdi.

Yil yakuniga ko‘ra, auksion orqali 600 dan ortiq domen nomlari sotildi, tushgan mablag‘larning bir qismi ijtimoiy tashabbuslarni moliyalashtirishga yo‘naltirildi.

DNSSEC: to‘liq avtomatlashtirishga o‘tish

2025 yilda .UZ zonasida CDS asosidagi DS-yozuvlarni avtomatik nashr etish mexanizmi joriy qilindi. Bu domen administratorlariga qo‘lda bajariladigan amaliyotlardan voz kechish va DNSSEC joriy etishni sezilarli darajada soddalashtirish imkonini berdi.

Yangi model DNS darajalari o‘rtasida ma’lumotlarni avtomatik sinxronlashtiradi, xatoliklar ehtimolini kamaytiradi va milliy domen infratuzilmasining umumiy kiberxavfsizlik darajasini oshiradi.

IPv6 va DNS-infratuzilmaning kengayishi

Yubiley yilida IPv6 qo‘llab-quvvatlashni faol rivojlantirish boshlandi. .UZ domen zonasining barcha yangi DNS-serverlari protokolni to‘liq qo‘llab-quvvatladi, registratorlar esa uni joriy etish jarayoniga faol jalb qilindi.

Xalqaro hamkorlik doirasida Qozog‘iston Respublikasida IPv4 va IPv6 qo‘llab-quvvatlovchi qo‘shimcha DNS-uzel ishga tushirildi. Bu infratuzilmaning geografik taqsimlanishini kengaytirib, xizmatlar barqarorligini va Markaziy Osiyo mamlakatlarida .UZ domenining mavjudligini oshirdi.

IPv6 joriy etish tajribasi CAPIF kabi xalqaro soha maydonlarida taqdim etilib, professional hamjamiyat tomonidan ijobiy baholandi.

Xalqaro faollik va sohaviy e’tirof

2025 yil davomida .UZ domeni Administratsiyasi domen industriyasiga oid asosiy xalqaro va mintaqaviy tadbirlarda faol ishtirok etdi:

  • ICANN 82 (Sietl) va ICANN 84 (Dublin) konferensiyalari
  • APTLD 87 (Gonkong) va APTLD 88 (Belgrad) forumlari
  • TLDCON 2025 (Kaliningrad)

Ushbu maydonlarda blokcheyn-auksionlar, DNSSEC avtomatlashtirilishi, RDAP joriy etilishi va domen ma’lumotlari shaffofligini oshirish bo‘yicha yechimlar taqdim etildi. Muhim voqealardan biri sifatida TLDCON 2026 konferensiyasining O‘zbekistonda o‘tkazilishi rasman e’lon qilindi.

Token.uz loyihasi Dubay shahrida bo‘lib o‘tgan Seamless Middle East 2025 ko‘rgazmasida domen industriyasi uchun innovatsion yechim sifatida namoyish etildi.

Ta’lim va ekspertizani rivojlantirish

2025 yilda mutaxassislar tayyorlash va kompetensiyalarni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratildi:

  • aprel oyida Toshkentda RIPE NCC bilan hamkorlikda IPv6, BGP va resurslarni boshqarishga bag‘ishlangan Training Week o‘tkazildi
  • UZINFOCOM tomonidan 15 ta jamoani birlashtirgan Blockchain Hackathon 2025 tashkil etildi

Eng yaxshi loyihalar pilot tarzda joriy etish uchun tavsiya etildi, tadbirlar esa kadrlar zaxirasini shakllantirish va O‘zbekiston internet-ekotizimini rivojlantirishga xizmat qildi.

Aloqa va ochiqlik

@cctld rasmiy Telegram-kanali va cctld.uz saytining axborot bo‘limlari professional hamjamiyat bilan muloqotning asosiy kanallariga aylandi. Ushbu platformalarda yangiliklar, tahliliy materiallar va hisobotlar muntazam e’lon qilinib, .UZ domeni Administratsiyasi faoliyatining shaffofligi ta’minlandi.

2025 yilning asosiy ko‘rsatkichlari

  • .UZ domen zonasiga 30 yil
  • zonadagi domenlar soni - 144 000
  • 57 100 ta yangi ro‘yxatdan o‘tkazish
  • yillik o‘sish - 6.2%
  • 900 dan ortiq NFT-sertifikatlar
  • auksion orqali 600 dan ortiq domen sotildi
  • DNSSEC bilan himoyalangan domenlar soni 62% ga oshdi
  • IPv6 to‘liq mavjud

Yubiley yilining yakunlari

2025 yil .UZ domen zonasi uchun haqiqiy burilish davri bo‘ldi. Yubiley nafaqat o‘ttiz yillik rivojlanish natijalarini sarhisob qildi, balki milliy domenning raqamli kelajak chaqiriqlariga tayyorligini ham namoyon etdi.

Blokcheyn joriy etilishi, DNSSEC avtomatlashtirilishi, IPv6 rivoji, infratuzilmaning kengayishi va faol xalqaro hamkorlik .UZ domen zonasini texnologik yetuklikning yangi bosqichiga olib chiqdi. Bugungi kunda .UZ - O‘zbekistonning raqamli rivojlanishi uchun ishonchli, zamonaviy va raqobatbardosh poydevor hisoblanadi.

Asl manba: cctld.uz